Het fanfareorkest is al enkele jaren erkend als immaterieel cultureel erfgoed in Nederland. Nu is er een volgende stap in beeld: de fanfaretraditie behoort tot de erfgoedelementen die mogelijk worden voorgedragen voor de internationale UNESCO-lijst voor immaterieel cultureel erfgoed.

De aandacht voor het fanfareorkest kwam recent opnieuw in de landelijke media, onder meer in een reportage van Hart van Nederland. Daarbij werd duidelijk dat de Nederlandse fanfarecultuur in aanmerking kan komen voor een internationale erkenning.

Een fanfare bestaat uit koperblazers, saxofoons en slagwerk. Er zitten geen houtblazers (zoals fluiten, klarinetten of hobo’s) in, in tegenstelling tot een harmonieorkest.

Saxhoorns (vooral bugels) spelen een centrale rol → dit geeft de fanfare haar unieke, warme, ronde en volle klankkleur. De bugel is vaak het “hart” van de melodie.

De typische fanfare-instrumenten zijn: bugels (veel bes-bugels), trompetten/cornetten, (alt)hoorns, trombones, baritons/euphoniums, bassen (sousafoons/tuba’s), saxofoons (alt, tenor, bariton, soms sopraan) en slagwerk/percussie.

Deze mix (uniek voor Nederland en België!) zorgt voor een sound die ergens tussen een brassband (alleen koper) en een harmonieorkest (met hout) in zit: krachtig, transparant en geschikt voor zowel buiten (straatoptredens) als concertzaal.

Al erkend in Nederland

Sinds 2021 staat het fanfareorkest op de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Daarmee is de traditie officieel erkend als een belangrijk onderdeel van de Nederlandse cultuur.

De erkenning gaat niet alleen over muziek, maar ook over de sociale rol van fanfares. In veel dorpen en steden vormen muziekverenigingen al generaties lang een ontmoetingsplek waar muzikanten samen spelen, vrijwilligers actief zijn en jonge muzikanten worden opgeleid.

Juist die combinatie van muziek, gemeenschap en traditie maakt de fanfarecultuur bijzonder.

Mogelijke voordracht voor UNESCO

De Raad voor Cultuur heeft het fanfareorkest inmiddels genoemd als een van de Nederlandse erfgoedelementen die mogelijk worden voorgedragen voor de internationale UNESCO-lijst voor immaterieel cultureel erfgoed.

Een plaats op deze lijst betekent internationale erkenning voor levende tradities die van generatie op generatie worden doorgegeven.

Of de voordracht daadwerkelijk wordt gedaan, is nog niet zeker. Daarover moet eerst een besluit worden genomen door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Daarna volgt pas een internationale beoordelingsprocedure.

Saxofoonfamilie

Meer dan een muziekvereniging

Voor veel muzikanten is de mogelijke UNESCO-voordracht vooral een bevestiging van wat in de praktijk al lang zichtbaar is: fanfares zijn meer dan alleen orkesten.

Ze vormen een belangrijk onderdeel van het culturele en sociale leven in veel Nederlandse dorpen en steden. Concerten, optochten, herdenkingen en jeugdopleidingen zorgen ervoor dat de traditie levend blijft.

Of het fanfareorkest uiteindelijk daadwerkelijk op de UNESCO-lijst komt, zal de komende jaren duidelijk worden. Maar de erkenning van de waarde van deze muziekcultuur staat voor veel betrokkenen nu al vast.

Bron: Klankwijzer